Dit is mijn blog die op 12 april is gepubliceerd op HRZone.
‘Sinds bestuursvoorzitter Eelco Blok bij KPN aantrad, is er meer dan 11 miljard euro aan beurswaarde verloren gegaan. De voornaamste oorzaak: Blok heeft bij zijn aantreden nagelaten rigoureus in te grijpen bij sluimerende problemen.’ Aldus een blog van Wouter van Noort vorige maand in Elsevier. Waarom de een reageert op een gebeurtenis en de ander passief blijft.
Wat maakt nu dat Topman Eelco blok niet voldoende in beweging is gekomen om de benodigde wijzigingen in gang te zetten? In een serie van een aantal blogs werp ik een blik op dit vraagstuk vanuit de bril van de oordeelsvorming. Mijn grootste inspiratiebron hiervoor is het boekje Oordeelsvorming, van Lex Bos uit 2003.
Probleembewustzijn
Hoe word je jezelf bewust van sluimerende problemen? Een oordeelsvormingsproces start in je gevoel. Er zit iets niet lekker. Soms is meteen duidelijk wat er aan de hand is en soms voel je alleen een ongemakkelijke stemming die nog niet te duiden valt. Het verschil ontstaat doordat de ene persoon deze gevoelens serieus neemt en de ander ze laat voor wat ze zijn, of zich er niet eens bewust van is. Daniel Offman geeft in zijn boek Kernachtig een hele mooie beschrijving van de rol die zijn gevoel speelt in de ontwikkeling van Kern Konsult. Telkens als er iets niet lekker liep, was hij zich dat van te voren bewust door een sluimerend ongemakkelijk gevoel. Hij had er alleen niet voldoende naar geluisterd.
In dit voorbeeld van Daniel Offman word mooi zichtbaar dat vooroordelen en impulsief gedrag je gevoel vertroebelen. Deze veroorzaken onder andere cognitieve dissonantie . Dat is de neiging om je te conformeren aan wat je al weet en denkt en alle nieuwe situaties daarin te passen. Het is belangrijk om je de houding ten opzichte van je eigen gevoel te scholen. Luisteren naar je gevoel betekent je laten bewegen, vertragen en dan ontdekken waar je uit komt. Als het niet meer klopt is je gevoel de eerste die dat kenbaar maakt.
Vragen stellen
Als je het gevoel wel bewust bent, wil dat nog niet zeggen dat je ook verschil hebt gemaakt. Je hebt immers nog geen antwoorden op de net bewust geworden problemen. Verder onderzoek is noodzakelijk. Wat is nu een goed uitgangspunt voor een zoekproces? Dat kan alleen een vraag zijn, een open vraag waarop je het antwoord nog niet weet. Een scherp geformuleerde vraagstelling is ook een voorwaarde om de betrokkenheid van anderen mogelijk te maken. Vragen leven in mensen en in het gezamenlijk onderzoeken van de vraag is het bepalen van ieders betrokkenheid tot de vraagstelling de eerste stap. Dit proces noem je ook wel het ‘mijnen’ van de vraag. Samen tijd maken om vragen te onderzoeken is nog niet altijd makkelijk in een organisatie waarin er flink wat druk op de ketel staat, zoals bij KPN.
Voor reflectie is rust nodig blijkt uit de blog van Evert Pruis van 6 maart op HRzone. En de betrokkenheid ligt vaak bij de alledaagse uitvoering. Als je wel de tijd neemt om de vraag te stellen en te mijnen, kan die vraag jezelf en/of de groep de kracht geven om op weg te gaan en in beweging te komen. Vaak komen dan de belangrijkste resultaten al onderweg, door alles wat je tegen komt in het onderzoeken van je vraag.
